Woordenlijst
Begrippen op transplek.nl, kort en zonder eufemismen uitgelegd. Termen die in het publieke gesprek doorgaans worden afgevlakt staan hier in de oorspronkelijke betekenis, met verwijzing naar de eerste bron.
AGP — autogynefilie
Een seksuele parafilie waarin een biologische man opgewonden raakt van de gedachte of het beeld van zichzelf als vrouw. Beschreven door Ray Blanchard (1989). AGP is een parafilie, geen identiteit. De term wordt door delen van de transbeweging fel afgewezen, maar wordt klinisch nog steeds gehanteerd en is in eerstepersoonsverhalen van detransitioners terugkerend onderwerp.
Affirmatief model
Zorgmodel waarin de geuite genderidentiteit van een patiënt als startpunt geldt en sociale, hormonale of chirurgische bevestiging niet wordt vertraagd door uitgebreide differentiaaldiagnose. Cass (2024) en Socialstyrelsen (Zweden, 2022) bekritiseren dit model voor minderjarigen.
Cass Review
Het Britse evaluatierapport van Hilary Cass over jeugdgenderzorg, eindrapport april 2024. Concludeert dat de evidence voor puberteitsremmers en cross-sex hormonen bij minderjarigen zwak is en dat het zorgmodel moet worden herzien. Zie /info/cass-review/.
Desistance
Het verdwijnen van genderdysforie bij kinderen vóór of tijdens de puberteit, zonder medische interventie. Studies van Steensma e.a. (2011, 2013) en de Vries e.a. vonden percentages tussen 60 en 90% bij prepuberale kinderen. Zie /onderzoek/desistance/.
Detransitie
Het stoppen met of terugdraaien van een sociale, hormonale of chirurgische transitie. Detransitie is geen mislukking en geen succes; het is een eigen route met eigen vragen en gevolgen. Zie /info/detransitie/.
Dutch Protocol
De Amsterdamse klinische route met puberteitsremming vanaf Tanner 2, cross-sex hormonen rond 16 en chirurgie later. Onderbouwing rust op een klein, geselecteerd cohort (de Vries e.a. 2011, 2014). Zie /info/dutch-protocol/.
Genderdysforie
Klinisch lijden door incongruentie tussen ervaren gender en lichaam, sekse of sociale rol (DSM-5, 2013). Beschrijft lijden; schrijft geen oplossing voor. Zie /info/dysforie/.
Gender-affirming care
Verzamelterm voor sociale bevestiging, puberteitsremmers, cross-sex hormonen en chirurgie binnen het affirmatieve model. De term suggereert dat alternatieven niet "affirmerend" zouden zijn — een framing die de Cass Review uitdrukkelijk problematiseert.
MAP — "Minor-Attracted Person"
Eufemisme voor pedofiel dat sinds rond 2010 in academische en activistische kringen circuleert. Transplek.nl gebruikt het woord pedofiel; eufemismen verbergen wat er feitelijk wordt beschreven.
Puberteitsremmers (GnRH-analogen)
Medicijnen die de hypothalame-hypofysaire-gonadale as onderdrukken, oorspronkelijk voor precocious puberty (Carel & Léger, 2008). In het Dutch Protocol toegepast bij Tanner 2 om puberteit "uit te stellen". De claim dat het effect volledig omkeerbaar is, wordt sinds Cass (2024) en NHS England (2024) niet meer routinematig gebruikt. Zie /info/puberteitsremmers/.
ROGD — Rapid-Onset Gender Dysphoria
Klinisch beschreven patroon: dysforie die zich snel ontwikkelt bij adolescenten, vaak meisjes, vaak in vriendengroepen, vaak na intensief social-media-gebruik, zonder kinderhistorie. Voor het eerst beschreven door Lisa Littman (PLOS ONE, 2018). Omstreden; zie /onderzoek/rogd/.
Tanner-stadium
Vijf-puntsschaal voor pubertaire ontwikkeling, Marshall & Tanner (1969, 1970). In het Dutch Protocol geldt Tanner 2 (begin puberteit) als startpunt voor puberteitsremmers.
WPATH
World Professional Association for Transgender Health. Uitgever van de "Standards of Care" (SOC), waarvan SOC-8 (2022) sterk is bekritiseerd in de WPATH Files (Environmental Progress, 2024) vanwege ontbrekende leeftijdsondergrenzen en gebrekkige evidentiestappen. Zie /info/wpath-files/.
Cross-sex hormonen
Toediening van oestrogeen aan biologische mannen of testosteron aan biologische vrouwen om uiterlijke geslachtskenmerken van het andere geslacht te induceren. Bekende risico's: cardiovasculair, fertiliteit, botdichtheid, levercholestase, polycytemie (Hembree e.a. Endocrine Society, 2017).
Informed consent
Geïnformeerde toestemming. Vereist dat een patiënt vóór behandeling concreet en begrijpelijk weet wat de mogelijke effecten, risico's en onomkeerbaarheid zijn. Bij minderjarigen is de capaciteit hiertoe juridisch en ontwikkelingspsychologisch een open vraag.
Sociale transitie
Verandering van naam, voornaamwoorden, kleding, presentatie en sociale rol naar het andere geslacht zonder medische ingrepen. Cass (2024) merkt op dat sociale transitie bij kinderen geen neutrale, behandelvrije keuze is — het beïnvloedt psychologische ontwikkeling en latere uitkomsten.