woordenlijst

Woordenlijst

Begrippen op transplek.nl, kort en zonder eufemismen uitgelegd. Termen die in het publieke gesprek doorgaans worden afgevlakt staan hier in de oorspronkelijke betekenis, met verwijzing naar de eerste bron.

AGP — autogynefilie

Term van Ray Blanchard voor mannen die seksueel worden opgewonden door de gedachte of het beeld van zichzelf als vrouw (bron). Blanchard beschouwt dit als parafilie; Moser (2010) concludeert in een peer-reviewed kritiek dat autogynefilie bestaat maar dat Blanchards theorie gebrekkig is (bron). De term wordt door delen van de transbeweging afgewezen.

Affirmatief model

Zorgmodel waarin de geuite genderidentiteit van een patiënt als startpunt geldt en sociale, hormonale of chirurgische bevestiging niet wordt vertraagd door uitgebreide differentiaaldiagnose. Socialstyrelsen (Zweden) gaf in december 2022 een zwakke negatieve aanbeveling voor puberteitsremmers en cross-sex hormonen bij minderjarigen (bron), en het tussenrapport van de Cass Review (2022) geeft de bevinding weer dat de aanpak bij de Britse genderkliniek vanaf binnenkomst overwegend affirmatief en niet-exploratief leek (bron).

Cass Review

Het Britse evaluatierapport van Hilary Cass over jeugdgenderzorg, eindrapport april 2024. Concludeert dat de evidence voor puberteitsremmers en cross-sex hormonen bij minderjarigen zwak is en dat het zorgmodel moet worden herzien. Zie /info/cass-review/.

Desistance

Het verdwijnen van genderdysforie bij kinderen vóór of tijdens de puberteit, zonder medische interventie. In de Nederlandse follow-upstudie van Wallien en Cohen-Kettenis (2008) was van 77 kinderen op 16+ 43 procent niet meer genderdysforisch en 27 procent nog wel (30 procent niet te traceren) (bron); bij Singh e.a. (2021) hield de dysforie bij 87,8 procent van 139 jongens niet aan (bron). De Cass Review noemt een persistentie van ongeveer 15 procent in vroege studies en 10-33 procent in latere studies (bron). Zie /onderzoek/desistance/.

Detransitie

Het stoppen met of terugdraaien van een sociale, hormonale of chirurgische transitie. Detransitie is geen mislukking en geen succes; het is een eigen route met eigen vragen en gevolgen. Zie /info/detransitie/.

Dutch Protocol

De in Nederland ontwikkelde klinische route met puberteitsremming vanaf Tanner 2, cross-sex hormonen rond 16 en chirurgie later. Onderbouwing rust op een klein, geselecteerd cohort (de Vries e.a. 2011, 2014). Zie /info/dutch-protocol/.

Genderdysforie

Klinisch lijden door incongruentie tussen ervaren gender en lichaam, sekse of sociale rol (DSM-5, 2013). Beschrijft lijden; schrijft geen oplossing voor. Zie /info/dysforie/.

Gender-affirming care

Verzamelterm voor sociale bevestiging, puberteitsremmers, cross-sex hormonen en chirurgie binnen het affirmatieve model. De term suggereert dat alternatieven niet "affirmerend" zouden zijn. De Cass Review schrijft (par. 2.16) dat medewerkers van de Britse genderkliniek GIDS stellen dat een affirmatieve benadering ook kan inhouden dat de ervaring en het zelfbeeld van de jongere worden gerespecteerd terwijl de betekenis daarvan in een niet-directieve therapeutische relatie wordt onderzocht (bron).

MAP — "Minor-Attracted Person"

Afkorting van "minor-attracted person": een term voor mensen die seksueel tot minderjarigen worden aangetrokken. Transplek.nl beschouwt dit als een eufemisme en gebruikt het woord pedofiel.

Puberteitsremmers (GnRH-analogen)

Medicijnen die de hypothalame-hypofysaire-gonadale as onderdrukken, oorspronkelijk voor precocious puberty (Carel & Léger, 2008). In het Dutch Protocol toegepast bij Tanner 2 om puberteit "uit te stellen". NHS England schrijft sinds maart 2024 niet meer routinematig puberteitsremmers voor aan onder-18-jarigen (bron). Volgens de Gezondheidsraad hervat de eigen puberteit na stoppen, maar neemt de botmineraaldichtheid tijdens de behandeling af en zijn de effecten op cognitie en vruchtbaarheid onvoldoende onderzocht (bron). Zie /info/puberteitsremmers/.

ROGD — Rapid-Onset Gender Dysphoria

Door Lisa Littman (PLOS ONE, 2018) op basis van 256 oudervragenlijsten beschreven patroon: genderdysforie die volgens de ouders plotseling tijdens of na de puberteit ontstond, waarbij 86,7 procent van de ouders meer gebruik van sociale media en internet en/of een vriendengroep met vrienden die zich in dezelfde periode als transgender identificeerden meldde (bron). Geen formele diagnose en niet klinisch gevalideerd (bron). Omstreden; zie /onderzoek/rogd/.

Sociale transitie

Verandering van naam, voornaamwoorden, kleding, presentatie en sociale rol naar het andere geslacht zonder medische ingrepen. De Cass Review (2024) schrijft dat sociale transitie binnen de NHS gezien moet worden als een actieve interventie, omdat ze aanzienlijke effecten kan hebben op het psychisch functioneren en de uitkomsten op langere termijn (bron). Robuust bewijs voor de voordelen of de nadelen ervan ontbreekt volgens de York-review (bron).

Tanner-stadium

Vijf-puntsschaal voor pubertaire ontwikkeling, Marshall & Tanner (1969, 1970). In het Dutch Protocol geldt Tanner 2 (begin puberteit) als startpunt voor puberteitsremmers.

WPATH

World Professional Association for Transgender Health. Uitgever van de "Standards of Care" (SOC), waarvan versie 8 (2022) volgens de Cass Review op zorgvuldigheid van ontwikkeling 35 procent scoorde (bron). Environmental Progress concludeert uit de WPATH Files (2024) dat WPATH niet voldoet aan de normen van evidence-based medicine; van de aangeschreven leden bevestigde één persoon de eigen uitspraken en bestreed een ander de interpretatie (bron). In een correctie van 15 september 2022 zijn de minimumleeftijden uit SOC 8 gehaald (bron). Zie /info/wpath-files/.

Cross-sex hormonen

Toediening van oestrogeen aan biologische mannen of testosteron aan biologische vrouwen om uiterlijke geslachtskenmerken van het andere geslacht te induceren. Volgens de Gezondheidsraad zijn een lagere stem bij trans mannen en borstgroei bij trans vrouwen onomkeerbaar, en zijn de effecten op cognitie en vruchtbaarheid onvoldoende onderzocht (bron). In een Amerikaans cohort (Kaiser Permanente) was de incidentie van veneuze trombo-embolie bij transvrouwen hoger dan bij cisgender mannen en vrouwen (bron). De Endocrine Society (2017) schrijft dat bij testosteron in injecties of pleisters geen ernstige levertoxiciteit wordt verwacht (bron).