dossier

Dutch Protocol

Het Dutch Protocol is het Nederlandse model waarin puberteitsremming, cross-sex hormonen en latere chirurgie onderdeel werden van jeugdgenderzorg. Volgens de Cass Review is het in Nederland ontwikkeld en daarna in het Verenigd Koninkrijk en internationaal overgenomen.

Oorsprong

Volgens de Cass Review is het Dutch Protocol ontwikkeld door Peggy Cohen-Kettenis, oprichter van de Utrechtse genderkliniek. De eerste casusbeschrijving verscheen in 1998 (Cohen-Kettenis en Van Goozen) en de eerste groepsstudie in 2011 (bron).

Selectie

De studie van De Vries e.a. (2011) betrof 70 patiënten, een deel van 111 die puberteitsremmers kregen; de 70 waren de eersten die klaar waren voor de volgende stap, en de uitkomsten van de overige 41 zijn niet gerapporteerd. Inclusiecriteria waren onder meer een minimumleeftijd van 12 jaar, levenslange genderdysforie die rond de puberteit was toegenomen en geen ernstige bijkomende psychiatrische stoornissen (bron).

Herwaardering

Volgens de Cass Review wijken de Finse (2020) en de Zweedse (2022) richtlijn af van andere richtlijnen door medische behandeling, bij gebrek aan bewijs, alleen binnen een onderzoekskader aan te bevelen (bron).

Waarom het protocol niet heilig is

De eerste groepsstudie (De Vries e.a., 2011) beschrijft 70 patiënten; De Vries e.a. (2014) beschreven 55 jongvolwassenen die het volledige traject van puberteitsremming, hormonen en chirurgie hadden doorlopen, bij wie de genderdysforie was verlicht en het welbevinden vergelijkbaar was met of beter dan dat van leeftijdgenoten (bron). De York-review beoordeelde de studie van 2011 als van matige kwaliteit, zonder verandering in genderdysforie (bron).

Volgens de Cass Review begon het aantal verwijzingen in het Verenigd Koninkrijk in 2014 exponentieel te groeien, met een meerderheid van geboren meisjes in de vroege tienerjaren, en is die verandering ook internationaal te zien. Het rapport schrijft dat puberteitsremmers aan een bredere groep adolescenten werden gegeven dan volgens de criteria van de Nederlandse of Britse studies in aanmerking kwam, en noemt de rationale voor de overgang van een onderzoeksprotocol naar routinezorg vanaf 2014 onduidelijk (bron).

Biggs (2023) schrijft dat de belangrijkste evidentie voor het Dutch Protocol afkomstig was van een longitudinale studie van 70 adolescenten, dat de positieve bevindingen rustten op een klein aantal waarnemingen en op niet-vergelijkbare meetinstrumenten voor genderdysforie, en dat een Britse replicatiestudie geen verbetering vond; sommige effecten, zoals op de botdichtheid, zijn zorgvuldig bestudeerd, andere, zoals op het seksueel functioneren, zijn genegeerd (bron, alleen samenvatting gelezen). De Cass Review noemt als beperking van de Nederlandse studie dat niet alle deelnemers (59 tot 73 procent) de vragenlijsten na de behandeling invulden en dat alle patiënten regelmatig een psychiater of psycholoog zagen, zodat effecten van remmers en gesprekken niet te scheiden zijn (bron).

De Cass Review noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie "an area of remarkably weak evidence". Een kritische website moet daarom niet alleen vragen of het protocol historisch belangrijk was, maar of de claims vandaag nog houdbaar zijn.

Kritische vragen

  • Hoe vergelijkbaar zijn de oorspronkelijke Amsterdamse deelnemers met de huidige aanmeldingen?

  • Welke jongeren werden uitgesloten, en wat betekent dat voor generaliseerbaarheid?

  • Hoe lang is de follow-up, en wie valt uit beeld?

  • Hoe worden comorbiditeit, autisme, trauma en sociale invloed meegenomen?

  • Worden detransitie en negatieve uitkomsten actief geregistreerd?

Bronnen

  • Cohen-Kettenis, P. T. & van Goozen, S. H. M. (1998). Pubertal delay as an aid in diagnosis and treatment of a transsexual adolescent. European Child & Adolescent Psychiatry, 7(4), 246-248.

  • de Vries, A. L. C. e.a. (2011). Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder. Journal of Sexual Medicine, 8(8).

  • de Vries, A. L. C. e.a. (2014). Young adult psychological outcome after puberty suppression and gender reassignment. Pediatrics, 134(4).

  • Biggs, M. (2023). The Dutch Protocol for juvenile transsexuals: origins and evidence. Journal of Sex & Marital Therapy, 49(4).

  • Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. NHS England.

Volledige bronnenlijst

Verder lezen

Vragen of correctie?

Schrijf ons