Home › Vragen › Bewijs hormonen

Wat zegt het bewijs over cross-sex hormonen?

Cross-sex hormonen veroorzaken grotendeels onomkeerbare lichamelijke veranderingen. Systematische reviews oordelen het bewijs voor psychische voordelen zwak; de cardiovasculaire en oncologische langetermijnrisico's zijn slecht in kaart gebracht.

Wat speelt er

Testosteron (bij vrouwen die FTM transitioneren) veroorzaakt stemverlaging, baardgroei, clitoromegalie, atrofie van vaginaweefsel en stopt menstruatie. Oestrogeen plus anti-androgenen (bij mannen die MTF transitioneren) veroorzaken borstvorming, vermindering van spierkracht, testesatrofie en infertiliteit. Veel effecten zijn permanent. In Nederland wordt voorgeschreven via gendercentra, maar de afgelopen jaren is ook informed-consent-voorschrijving via huisartsen en privéklinieken gegroeid.

Wat onderzoek toont

De York-reviews voor de Cass Review kwalificeerden 60 van de 64 hormoonstudies bij minderjarigen als laag of zeer laag in bewijskracht. De grotere studies bij volwassenen zijn observationeel, zonder controlegroep, en kampen met hoge uitval. Risico's bestaande uit verhoogde kans op veneuze trombo-embolieën (oestrogeen), erythrocytose (testosteron), mogelijke effecten op mortaliteit (Dhejne et al. 2011), endometrium- en borstkankerrisico bij langdurige hormoonexpositie. De Endocrine Society-richtlijn erkent zelf dat het bewijsniveau "low" tot "very low" is.

Wat blijft betwist

Affirmatieve clinici stellen dat klinische ervaring positieve effecten op kwaliteit van leven laat zien. Critici wijzen op publication bias, het ontbreken van RCT's, regression-to-the-mean-effecten, en het feit dat detransitie-cohorten systematisch uit follow-up verdwijnen. Volwassenen die later detransitioneren rapporteren blijvende schade: stem, baard, infertiliteit, seksuele dysfunctie. De claim dat hormoongebruik suïcidaliteit vermindert is op groepsniveau niet aangetoond.