Home › Info › Wat is een puberteitsblokker?
Wat is een puberteitsblokker?
Puberteitsblokkers zijn medicijnen, meestal GnRH-analogen zoals triptoreline of leuproreline, die de productie van geslachtshormonen onderdrukken. In de dysforiezorg worden ze ingezet om de puberteit op pauze te zetten.
Definitie
GnRH-analogen werken door de hypofyse permanent te stimuleren, waardoor deze paradoxaal stopt met de afgifte van LH en FSH. Als gevolg blijven de testes en eierstokken hormonaal stil. Triptoreline is geregistreerd voor de behandeling van prostaatkanker, endometriose en te vroege puberteit; het gebruik bij kinderen en jongeren met genderdysforie is in Engeland off-label, schrijft NICE (bron). Het gebruik bij genderdysforie begon in Nederland en is daarna in andere landen overgenomen (bron).
Geschiedenis en context
De eerste behandelingen van jongeren met GnRH-agonisten in Nederland werden in 1998 beschreven, als onderdeel van wat internationaal het 'Dutch Protocol' is gaan heten (bron). Volgens de Cass Review was de oorspronkelijke onderbouwing dat de blokkers 'tijd zouden kopen om na te denken' en de mogelijkheid zouden verbeteren om later als het gewenste geslacht door te gaan. In de Britse early intervention study ging 98 procent (43 van 44) door naar hormonen, en in twee Nederlandse studies 93 en 98 procent; daarom is er volgens de Cass Review geen bewijs dat blokkers tijd kopen om na te denken (bron). In Engeland en Zweden zijn GnRH-agonisten voor jongeren volgens de Gezondheidsraad nog slechts in onderzoeksverband beschikbaar (bron).
Kritische analyse
Volgens de Gezondheidsraad (2026) neemt de botmineraaldichtheid tijdens de behandeling met GnRH-agonisten af; herstel treedt op na de start van genderbevestigende hormonen, maar lijkt bij trans meisjes niet altijd volledig. De langetermijneffecten op osteoporose- en fractuurrisico zijn onzeker, en de effecten op cognitie en vruchtbaarheid zijn nog onvoldoende onderzocht (bron). De Cass Review schrijft dat er geen bewijs is dat puberteitsremmers tijd kopen om na te denken, aangezien de overgrote meerderheid doorgaat naar hormonen, en dat er enige zorg is dat ze het verloop van de psychoseksuele ontwikkeling en genderidentiteit kunnen veranderen (bron).
Veelgestelde vragen
Volgens de Gezondheidsraad hervat de biologische puberteit wanneer met de behandeling wordt gestopt. Dat betekent niet dat alle effecten omkeerbaar zijn: de botmineraaldichtheid neemt tijdens de behandeling af, de langetermijneffecten op botontkalking en botbreuken zijn onzeker, en de effecten op cognitie en vruchtbaarheid zijn nog onvoldoende onderzocht.
Ja. In Nederland kunnen jongeren na diagnostiek met GnRH-agonisten worden behandeld als de puberteit is gestart en nog niet te ver is gevorderd (Tanner-stadium 2 of 3). In Engeland en Zweden zijn ze volgens de Gezondheidsraad nog slechts in onderzoeksverband of in uitzonderlijke gevallen beschikbaar. De Finse en Zweedse richtlijn adviseren volgens de Cass Review medische behandeling alleen binnen een onderzoekskader.
Volgens de Cass Review vonden de enige twee studies van matige kwaliteit over genderdysforie en lichaamstevredenheid geen verandering daarin voor of na de puberteitsremming, en is er onvoldoende of tegenstrijdig bewijs over de effecten op psychische en psychosociale gezondheid. NHS England heeft bepaald dat puberteitsremmers alleen binnen een onderzoeksprotocol beschikbaar zijn.
Bronnen
- Cass H., Final Report, 2024.
- SBU, Gender dysphoria in children and adolescents: an inventory of the literature, 2019.
- Biggs M., 'The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals', Journal of Sex & Marital Therapy, 2023.
- Gezondheidsraad, Transgenderzorg voor jongeren, 2026.