Home › Info › Wat is het Dutch Protocol?
Wat is het Dutch Protocol?
Het Dutch Protocol is de Nederlandse behandelroute voor minderjarigen met genderdysforie: puberteitsremming, gevolgd door genderbevestigende hormonen. De eerste casus verscheen in 1998; volgens de Cass Review is het protocol ontwikkeld door Peggy Cohen-Kettenis, oprichter van de Utrechtse genderkliniek (bron).
Definitie
Cohen-Kettenis en Delemarre-van de Waal werkten het protocol in 2006 verder uit. Volgens de Cass Review waren de inclusiecriteria in de studie van De Vries e.a. (2011): minimumleeftijd 12 jaar, levenslange genderdysforie die rond de puberteit was toegenomen, psychisch stabiel zonder ernstige comorbide psychiatrische stoornissen die de diagnostiek in de weg zouden staan, en steun van het gezin. Genderbevestigende hormonen volgden in het protocol op 16-jarige leeftijd (bron).
Geschiedenis en context
De Cass Review schrijft dat de 70 patiënten in de studie van De Vries e.a. (2011) een deel waren van 111 opeenvolgend verwezen patiënten; de 70 waren de eersten die klaar waren voor hormonen en de uitkomsten van de overige 41 werden niet gerapporteerd. Tijdens de puberteitsremming veranderde de lichaamsdysforie niet, terwijl gedrags- en emotionele problemen afnamen en het algemeen functioneren verbeterde; 59 tot 73 procent vulde na de behandeling vragenlijsten in. Alle patiënten werden tijdens de remming regelmatig door een psychiater of psycholoog gezien, waardoor het effect van de blokkers moeilijk is te scheiden (bron). De opvolgstudie uit 2014 beoordeelde 55 jonge volwassenen die puberteitsremming hadden gekregen en vond dat de genderdysforie na de geslachtsaanpassing was verminderd (bron). Volgens Cass is de aanpak later toegepast op een bredere groep adolescenten die niet aan de criteria van de oorspronkelijke studie zou hebben voldaan, en groeide in het Verenigd Koninkrijk het aantal verwijzingen vanaf 2014 exponentieel, met een meerderheid van geboren meisjes in de vroege tienerjaren.
Kritische analyse
Biggs (2023) betoogt dat de claims waarmee puberteitsremming werd gerechtvaardigd, namelijk dat ze omkeerbaar is en een hulpmiddel bij de diagnose, steeds minder aannemelijk zijn; het belangrijkste bewijs was een longitudinale studie van 70 adolescenten, waarbij één patiënt overleed, op een klein aantal waarnemingen en onvergelijkbare maten van genderdysforie, en een replicatiestudie in Groot-Brittannië vond geen verbetering (bron). De Cass Review beschrijft de studie als een voor-nastudie zonder vergelijkingsgroep (bron). In Zweden en Engeland zijn GnRH-agonisten en genderbevestigende hormonen voor jongeren volgens de Gezondheidsraad nog slechts in onderzoeksverband beschikbaar; in Nederland ligt de nadruk expliciet op stapsgewijze exploratie van de genderidentiteit (bron).
Veelgestelde vragen
Volgens de Cass Review vonden de Nederlandse studie en de Britse early intervention study geen verandering in genderdysforie of lichaamstevredenheid tijdens de puberteitsremming; de verbetering in geestelijke gezondheid uit de Nederlandse studie werd in de Britse studie niet herhaald. De York-review concludeert dat er onvoldoende of tegenstrijdig bewijs is over de effecten van puberteitsremming op de psychische en psychosociale gezondheid.
Volgens de Gezondheidsraad (2026) komt de zorg die de Engelse GIDS leverde niet overeen met de Nederlandse aanpak, en is de literatuur uit Engeland en de GIDS-gegevens waarop de Cass Review is gebaseerd niet zonder meer van toepassing op Nederland. De Gezondheidsraad ziet geen reden de Nederlandse zorg anders in te richten, maar noemt de bewijskracht laag.
De Cass Review noemt de oorspronkelijke studie van De Vries e.a. (2011) van matige kwaliteit en wijst erop dat de oorspronkelijke Nederlandse steekproef veel strengere criteria had en sterk verschilt van de groep die nu wordt behandeld. Het rapport schrijft ook dat er geen bewijs is dat puberteitsremmers tijd kopen om na te denken, omdat de overgrote meerderheid doorgaat naar hormonen.
Bronnen
- de Vries A.L.C. e.a., 'Young Adult Psychological Outcome After Puberty Suppression and Gender Reassignment', Pediatrics, 2014.
- Biggs M., 'The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence', Journal of Sex & Marital Therapy, 2023.
- Levine S.B., 'Reconsidering Informed Consent for Trans-Identified Children, Adolescents, and Young Adults', Journal of Sex & Marital Therapy, 2022.
- Cass H., Final Report, 2024.