Home › Info › Wat is genderdysforie?
Wat is genderdysforie?
Genderdysforie is een klinische diagnose voor aanhoudend en ernstig onbehagen met het geboortegeslacht. De term verving in 2013 de oudere diagnose 'genderidentiteitsstoornis' uit de DSM-IV.
Definitie
Genderdysforie wordt in de DSM-5 beschreven als een uitgesproken incongruentie tussen het ervaren of geuite gender en het toegekende geslacht, die minstens zes maanden duurt en klinisch significant lijden of beperkingen veroorzaakt. De diagnose kent aparte criteria voor kinderen, adolescenten en volwassenen. Een dysforie-diagnose is geen automatische indicatie voor medische transitie; het is een beschrijving van lijden, geen oorzaak ervan.
Geschiedenis en context
De voorganger 'transseksualisme' werd in 1980 in de DSM-III opgenomen. In de DSM-IV (1994) heette de diagnose 'genderidentiteitsstoornis' en lag de nadruk op stoornis. In 2013 hernoemde de DSM-5 de diagnose tot genderdysforie om stigma te verminderen en de focus te verleggen van identiteit naar het lijden. De ICD-11 van de WHO verplaatste 'gender incongruence' uit het hoofdstuk 'Mental and behavioural disorders' naar het nieuwe hoofdstuk 'Conditions related to sexual health'; de WHO schrijft dat dit de huidige kennis weerspiegelt dat trans-gerelateerde en genderdiverse identiteiten geen psychische aandoeningen zijn (bron).
Kritische analyse
De diagnose is zelfrapportage-gestuurd: er is geen objectieve marker, geen biomarker, geen scan. Volgens de Cass Review groeide in het Verenigd Koninkrijk het aantal verwijzingen naar de genderkliniek vanaf 2014 exponentieel, met een meerderheid van geboren meisjes in de vroege tienerjaren (bron). De Cass Review noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie 'an area of remarkably weak evidence', en volgens de samenvatting van de Zweedse Socialstyrelsen concludeerde de SBU dat het bestaande bewijs onvoldoende is om de effecten van puberteitsremmers en genderbevestigende hormonen te beoordelen (bron). Vroege studies vonden dat de genderdysforie bij ongeveer 15 procent van de prepuberale kinderen aanhield en dat de meeste kinderen later een seksuele aantrekking tot hetzelfde geslacht kregen; latere studies met formele diagnostische criteria vonden aanhoudende dysforie bij 10 tot 33 procent, en Steensma e.a. (2013) bij 37 procent (bron). Volgens Cass waren depressie, angst en eetstoornissen in de verwezen populatie vaker aanwezig dan in de algemene bevolking.
Veelgestelde vragen
Nee. Genderdysforie is een klinische diagnose die zich richt op het lijden; 'trans' is een identiteit, die niet van een diagnose afhankelijk is.
Bij kinderen die als kind werden aangemeld hield de dysforie in de longitudinale studies vaak niet aan: volgens de Cass Review bij ongeveer 15 procent persisterend in vroege studies en 10 tot 33 procent in latere studies met formele criteria, en 37 procent bij Steensma e.a. (2013). Bij adolescenten is daar minder over bekend; in de Britse early intervention study ging 98 procent (43 van 44) van de jongeren die met puberteitsremming begonnen door naar hormonen, en in twee Nederlandse studies 93 en 98 procent.
Dat is niet vastgesteld. De Cass Review schrijft dat er geen duidelijk bewijs is dat veranderde hormoonspiegels vóór de geboorte of tijdens de puberteit verantwoordelijk zijn voor genderincongruentie. Oudere tweelingstudies wezen op enige genetische invloed, terwijl een recente Zweedse registerstudie (Karamanis e.a., 2022) bij formeel gediagnosticeerde genderdysforie geen aanwijzing voor genetische invloed vond.
Bronnen
- American Psychiatric Association, DSM-5-TR (2022), criteria genderdysforie.
- Cass H., Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People, 2024.
- SBU, Gender dysphoria in children and adolescents: an inventory of the literature, 2019.
- Steensma T.D. e.a., 'Desisting and persisting gender dysphoria after childhood', Clinical Child Psychology and Psychiatry, 2011.