Home › Info › Wat is informed consent?
Wat is informed consent in de genderzorg?
Informed consent (geïnformeerde toestemming) is een medisch-ethisch beginsel. In de genderzorg wordt de term ook gebruikt voor zorgmodellen waarin de volwassene zelf de beslisser is en de hulpverlener adviseert, vaak met een beknopte beoordeling die vooral nagaat of iemand toestemming kan geven (bron).
Definitie
Het medisch-ethische beginsel betekent dat een patiënt voldoende informatie krijgt om zelf een geïnformeerde keuze te maken. Volgens de Cass Review moet een arts daarbij niet alleen informatie geven, maar redelijke zorg dragen dat de patiënt zich bewust is van de wezenlijke risico's, en gaat dat ook over redelijke alternatieven en het uitstellen van endocriene behandeling (bron). De Cass Review omschrijft het 'informed consent'-model in de genderzorg als een model waarin genderbeoordelingen minder nadruk krijgen en gendergeassocieerde interventies primair of uitsluitend worden aangeboden op grond van de geïnformeerde beslissing van de persoon.
Geschiedenis en context
WPATH SOC-8 beschrijft dat sommige systemen voor volwassenen die hormonen zoeken een model gebruiken waarin de volwassene de beslisser is en de hulpverlener adviseert, vaak 'informed consent'-modellen genoemd, met een beknopte beoordeling die zich vooral richt op het vermogen om toestemming te geven; de variatie tussen systemen is groot. Voor adolescenten schrijft SOC-8 een zorgvuldige bespreking voor met hulpverleners die de emotionele en cognitieve rijpheid beoordelen, en een multidisciplinair team (bron). In Nederland ligt de nadruk volgens de Gezondheidsraad (2026) op stapsgewijze exploratie van de genderidentiteit met een uitgebreide psychologische verkenningsfase, een multidisciplinaire beoordeling, psychosociale ondersteuning en geïnformeerde toestemming (bron).
Kritische analyse
Volgens de Cass Review gaat de hersenrijping door tot ongeveer het midden van de twintig, en kunnen gender- en seksuele identiteit zich in die periode blijven ontwikkelen; clinici zeiden dat ze niet betrouwbaar kunnen voorspellen welke jongeren succesvol transitioneren en wie later spijt krijgt of detransitioneert. Het rapport schrijft ook dat het lastig is gezinnen voldoende informatie te geven om een geïnformeerde keuze te maken, mede door veel 'unknown unknowns' (bron). Levine, Abbruzzese en Mason (2022) betogen dat het informed consent-proces bij minderjarigen wordt beperkt door onjuiste professionele aannames, de slechte kwaliteit van de eerste beoordelingen en onjuiste en onvolledige informatie aan patiënten en ouders, en dat er ondanks goed uitgevoerde toestemming onzekerheid blijft (bron).
Veelgestelde vragen
Volgens WPATH SOC-8 geeft bij minderjarigen doorgaans de wettelijke voogd toestemming en geeft de minderjarige instemming (assent); de zorgverlener beoordeelt daarbij het niveau van begrip en intentie en de emotionele en cognitieve rijpheid van de adolescent.
Volgens de Cass Review is het moeilijk gezinnen voldoende informatie te geven, onder meer omdat er veel onbekende factoren zijn en de bewijsbasis zwak is. Levine, Abbruzzese en Mason (2022) schrijven dat de informatie die patiënten en ouders krijgen onjuist en onvolledig kan zijn.
Cijfers per ingreep — complicaties, uitkomsten en prevalentie, met bron — vind je op genderrisico.nl.
Dat is niet vastgesteld in een bron die hier is geraadpleegd. Volgens de Gezondheidsraad (2026) is geïnformeerde toestemming in de Nederlandse zorg onderdeel van een traject met een uitgebreide psychologische verkenningsfase en een multidisciplinaire beoordeling.
Bronnen
- Levine S.B., 'Reconsidering Informed Consent for Trans-Identified Children, Adolescents, and Young Adults', Journal of Sex & Marital Therapy, 2022.
- Clayton A., 'The Gender Affirmative Treatment Model for Youth with Gender Dysphoria: A Medical Advance or Dangerous Medicine?', Archives of Sexual Behavior, 2022.
- Cass H., Final Report, 2024.