Beleid en recht · 19 september 2026

North Dakota bevestigt: verbod op transitiezorg voor minderjarigen houdt stand

Op 17 september 2026 deed het hoogste hof van de Amerikaanse staat North Dakota unaniem uitspraak in de zaak T.D. v. Wrigley (2026 ND 162): het verbod uit 2023 op het voorschrijven van puberteitsremmers en cross-sex hormonen aan minderjarigen blijft staan (bron). In hoger beroep ging het alleen om het verbod op medicatie. De uitspraak zegt minder over de medische feiten dan de kop doet vermoeden.

Wat er precies gebeurde

De wet (2023 H.B. 1254, in werking sinds 21 april 2023) verbiedt zorgverleners om bij een minderjarige van wie de opvatting over het eigen geslacht afwijkt van het geslacht, medicatie voor te schrijven met het doel die opvatting te bevestigen of te veranderen, zoals puberteitsremmers, te hoge doses testosteron aan meisjes of te hoge doses oestrogeen aan jongens. Ook een reeks chirurgische ingrepen is verboden. Een zorgverlener die het medicatieverbod opzettelijk overtreedt, maakt zich schuldig aan een class A misdemeanor (een lichter misdrijf); bij de chirurgische verboden is dat een class B felony (een zwaar misdrijf). De wet is niet van toepassing op minderjarigen die al vóór 21 april 2023 met de behandeling waren begonnen, en niet op kinderen met een medisch vastgestelde stoornis in de geslachtsontwikkeling (bron). De rechtszaak begon in september 2023.

De aanklacht: waarom een arts en drie gezinnen naar de rechter stapten

De zaak werd aangespannen door kinderarts-endocrinoloog dr. Luis Casas, samen met drie minderjarigen die al medicatie kregen toen de wet inging, en hun ouders. De minderjarigen en hun ouders werden door de rechtbank niet-ontvankelijk verklaard omdat zij onder de overgangsregeling vielen; Casas bleef als enige eiser over en ging in beroep. Gender Justice en The Lawyering Project procedeerden namens hem. Zijn argumenten: de wet schendt het recht op persoonlijke autonomie en zelfbeschikking (artikel I, par. 1 van de grondwet van North Dakota) en het gelijkheidsbeginsel (artikel I, par. 21) (bron). Dr. Casas zei na de uitspraak, vertaald uit het Engels: "Deze uitspraak betekent dat de overheid nog altijd tussen mij en mijn patiënten staat." (bron)

Wat het hof besliste

Het North Dakota Supreme Court wees het beroep unaniem af. Het hof oordeelde dat minderjarigen geen fundamenteel recht hebben op een bepaalde medische behandeling, dat de wet niet naar geslacht of transgenderstatus onderscheidt maar naar leeftijd en medisch doel, en dat de wet daarom alleen aan de lichtste toets (rational basis) hoefde te voldoen. Die toets haalde de wet: de wetgever kon volgens het hof redelijkerwijs besluiten dat de behandelingen voor minderjarigen te riskant zijn, gelet op het debat onder medische deskundigen over veiligheid en effectiviteit en op de vraag of minderjarigen de gevolgen op lange termijn kunnen overzien. Of transgenderstatus een beschermde categorie is, liet het hof uitdrukkelijk open (bron). In een aparte, meelezende opinie schrijven rechter Tufte en rechter Jensen dat de artikelen 21 en 22 van de grondwet van North Dakota de woorden "equal protection" niet bevatten en dat de huidige toetsingsmethode een moderne rechterlijke constructie is die in een toekomstige zaak nader onderzocht moet worden. Volgens Gender Justice kan de opinie ertoe leiden dat de overheid kan discrimineren (bron).

Niet de eerste, niet de laatste

North Dakota staat niet alleen. Met de wet van april 2023 voegde de staat zich volgens het hof bij meer dan twee dozijn staten die bepaalde behandelingen voor minderjarigen beperken (bron). Op 18 juni 2025 oordeelde het Amerikaanse Supreme Court met 6-3 dat de Tennessee-wet SB1 niet in strijd is met het gelijkheidsbeginsel omdat zij op leeftijd en medische diagnose onderscheidt (bron). Niet alle rechters oordelen hetzelfde: het hof noemt zelf een uitspraak uit Montana (2024) waarin een voorlopig verbod op een soortgelijke wet werd bevestigd op grond van het recht op privacy in de staatsgrondwet, en een uitspraak van een Ohio-hof van beroep (2025) dat de Ohio-wet in strijd achtte met de staatsgrondwet (bron). De rechtbank in North Dakota had na een proces van zeven dagen vastgesteld dat er een legitiem, voortdurend debat is over de veiligheid en effectiviteit van de verboden behandelingen, en het hof volgde dat in zijn toets: de afweging is volgens het hof aan de wetgever. Dat verschilt van de evidentie-gedreven heroverweging in het Verenigd Koninkrijk via de Cass Review, waar een systematische beoordeling van het bewijs aan de beleidskeuzes ten grondslag lag.

Wat dit zegt — en wat niet

Het is verleidelijk om deze uitspraak te lezen als een medisch-inhoudelijk oordeel: de rechter zegt nee tegen transitiezorg, dus moet de zorg wel schadelijk zijn. Dat is een te grote sprong. Het hof heeft niet zelf beoordeeld of puberteitsremmers en hormonen werken of schaden. Het toetste of de wetgever redelijkerwijs kon handelen, en nam daarbij de vaststelling van de rechtbank over dat er een legitiem voortdurend debat is over veiligheid en effectiviteit (bron). Wie hier een klinische conclusie uit trekt, stelt een juridisch oordeel voor als een wetenschappelijk oordeel. De waarde van de uitspraak zit niet in nieuw bewijs, maar in wat zij zegt over de juridische ruimte van een staat: het hof oordeelde dat de wet niet naar geslacht of transgenderstatus onderscheidt, maar naar leeftijd en medisch doel.

Wat dit betekent voor Nederlandse ouders

Deze uitspraak heeft geen directe juridische werking in Nederland. Maar het Amerikaanse rechtsdebat is relevant voor Nederlandse ouders om een andere reden: het laat zien dat "gender-affirming care nooit ter discussie stellen" internationaal geen vaststaand gegeven meer is, ook niet in landen die decennia lang de andere kant op wezen. In Nederland is de Wet strafbaarstelling conversiehandelingen op 16 juni 2026 door de Eerste Kamer aangenomen (Staatsblad 2026, 294) en treedt op 1 januari 2027 in werking (Staatsblad 2026, 295; bron). Het wetsartikel bepaalt dat het oogmerk om op te roepen tot terughoudendheid, voorzichtigheid of reflectie ten aanzien van een sociale of medische transitie niet onder het begrip conversiehandeling valt (bron).

Bronnen

North Dakota Supreme Court, uitspraak T.D. v. Wrigley, 2026 ND 162 (17 september 2026), tekst van de uitspraak; persbericht Gender Justice; North Dakota Monitor, 17 september 2026.

Nienke Vogelaar

Nienke Vogelaar

Redactie

Veelgestelde vragen

Wat verbiedt de North Dakota-wet die nu is bevestigd?

De wet uit 2023 verbiedt zorgverleners om minderjarigen medicatie (zoals puberteitsremmers, of testosteron en oestrogeen in te hoge doses) te geven met het doel de opvatting van de minderjarige over het eigen geslacht te bevestigen of te veranderen, en verbiedt een reeks chirurgische ingrepen. Overtreding van het medicatieverbod is een class A misdemeanor, overtreding van de chirurgische verboden een class B felony.

Wie daagde de wet uit en op welke grond?

Kinderarts-endocrinoloog dr. Luis Casas, die in beroep ging namens zichzelf en zijn minderjarige patiënten; de minderjarige eisers en hun ouders waren eerder al niet-ontvankelijk verklaard. Hij stelde dat de wet het recht op persoonlijke autonomie (artikel I, par. 1) en het gelijkheidsbeginsel (artikel I, par. 21) van de grondwet van North Dakota schond.

Zegt deze uitspraak iets over de medische veiligheid van transitiezorg?

Nee. Het hof oordeelde niet zelf of de behandelingen werken of schaden. Het toetste of de wetgever redelijkerwijs kon handelen en nam de vaststelling van de rechtbank over dat er een legitiem voortdurend debat is over veiligheid en effectiviteit. De uitspraak is een juridisch oordeel, geen klinisch oordeel.