23 mei 2026

Wat ouders moeten weten over puberteitsremmers — voorbij het marketing-verhaal

"Een pauzeknop op de puberteit." Een geruststellende metafoor uit de voorlichting. Maar wat zegt het onderzoek? De Cass Review noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie "an area of remarkably weak evidence" (bron), en de Britse trial die meer bewijs moet opleveren (PATHWAYS) heeft een bewogen start gehad. Tijd voor de feiten.

Wat puberteitsremmers werkelijk zijn

GnRH-analogen zoals triptoreline onderdrukken tijdelijk de aanmaak van geslachtshormonen. Triptoreline is geregistreerd voor de behandeling van prostaatkanker, endometriose en te vroege puberteit (bron). Voor kinderen met een te vroeg op gang komende puberteit zijn ze uitgebreid getest; het gebruik bij genderdysforie begon in Nederland en is daarna in andere landen overgenomen (bron).

Bij kinderen en jongeren met genderdysforie is het gebruik in Engeland off-label, schrijft het Britse instituut NICE (bron): het middel is voor die indicatie niet geregistreerd. De Cass Review wijst erop dat het een heel andere situatie is dan bij een abnormaal vroege puberteit: daar remmen de middelen hormonen die voor bijvoorbeeld een zevenjarige abnormaal hoog zijn, terwijl ze bij genderdysforie de normale stijging van hormonen in de tienerjaren tegenhouden (bron).

Niet omkeerbaar — wat het bewijs zegt

De voorlichting noemt remmers "volledig omkeerbaar". Het onderzoek nuanceert dat. Meerdere studies in de York-review voor de Cass Review vonden dat de botdichtheid tijdens de remming lager is en dat de lengtegroei achter kan blijven; volgens de Cass Review is langere follow-up nodig om vast te stellen of de botten in de volwassenheid volledig herstellen (bron). Over de gevolgen voor de hersenontwikkeling schrijft de Cass Review dat er zeer beperkt onderzoek is naar het effect op neurocognitieve ontwikkeling op korte, middellange of langere termijn (bron).

Het gedetailleerde dossier in het overzicht waarom puberteitsremmers niet omkeerbaar zijn verzamelt de relevante referenties. Of de effecten volledig omkeerbaar zijn, is volgens de bronnen niet vastgesteld.

Wat Baxendale vond over de hersenen

Sallie Baxendale (Acta Paediatrica, 2024) zocht systematisch naar alle studies over het effect van puberteitsremmers op cognitief en gedragsmatig functioneren en vond er zestien, waarvan elf bij zoogdieren. Haar conclusies: er is geen bewijs dat cognitieve effecten volledig omkeerbaar zijn na het stoppen van de behandeling, geen enkele studie bij mensen heeft het effect systematisch onderzocht met een goede nulmeting en follow-up, en er is enig bewijs van een nadelig effect op het IQ bij kinderen. Kritieke vragen over aard, omvang en permanentie blijven onbeantwoord (bron).

De Nederlandstalige bespreking in het overzicht van Baxendale over puberteitsremmers en hersenfunctie zet de bevindingen op een rij. De Cass Review noemt als zorg dat de hormoonpieken in de adolescentie mogelijk een kritieke periode openen voor de ontwikkeling van de neurale circuits voor executieve functies, en dat de hersenrijping door puberteitsremmers tijdelijk of blijvend verstoord kan raken; zij merkt daarbij op dat dit een zorg is en geen vastgesteld effect (bron).

De NHS-trial die werd stopgezet

De PATHWAYS-trial, met King's College London als sponsor, onderzoekt hoe de NHS kinderen en jongeren met genderincongruentie beter kan ondersteunen, ook tijdens het gebruik van puberteitsremmers. De trial kreeg in november 2025 een gunstig ethisch advies. In februari 2026 voerde de Britse geneesmiddelenautoriteit MHRA een wetenschappelijke dialoog met KCL over bezwaren; daarna is het protocol aangepast (onder meer een minimumleeftijd van 11 jaar voor geboren meisjes en 12 jaar voor geboren jongens) en kreeg de aanpassing in juni 2026 een gunstig advies. Op 31 juli 2026 wees de High Court een rechtszaak af die de trial wilde stoppen, zodat de trial kan beginnen (bron). Meer achtergrond staat in het overzicht van de PATHWAYS-trial en de problematische uitvoering.

De Nederlandse situatie

Het oorspronkelijke "Dutch Protocol" (De Vries, Cohen-Kettenis) rustte op een studie bij 70 adolescenten, de eersten van een groep van 111 die puberteitsremmers kregen en klaar waren voor de volgende stap. Volgens de Cass Review werd het model in het Verenigd Koninkrijk en internationaal overgenomen. De York-review beoordeelde de studie van De Vries e.a. (2011) als van matige kwaliteit, zonder verandering in genderdysforie. De Cass Review schrijft ook dat de strikte inclusiecriteria van het Dutch Protocol niet meer werden gevolgd en dat puberteitsremmers aan een bredere groep adolescenten werden gegeven dan volgens de criteria in de Nederlandse of Britse studies in aanmerking kwam (bron).

Wat ouders moeten vragen

Welke specifieke studie laat zien dat de remmers werkzaam zijn voor mijn kind? Welke effectgrootte? Welke follow-up-duur? Hoe vaak is dat resultaat gerepliceerd? Wat is de off-label-status en welke informed-consent-procedure hoort daarbij? Welk percentage gaat door naar cross-sex-hormonen, en wat zegt dat over "omkeerbaarheid"? Welk percentage detransitioneert na vijf en na tien jaar?

Bronnen

Cass Review (2024); Baxendale, Acta Paediatrica (2024); De Vries et al. (Dutch Protocol, 2011); NICE evidence review GnRH-analogen (2020); Clinical Trials Arena over de PATHWAYS-trial (2026).