Genderchirurgie en onomkeerbaarheid
Genderchirurgie verandert het lichaam blijvend. Goede informatie betekent dat je weet wat technisch mogelijk is, wat de risico's zijn, hoe vaak spijt voorkomt en waarom de cijfers daarover betwist worden.
Mastectomie ("top surgery")
Verwijdering van het borstweefsel bij vrouwen. Definitief verlies van borstvoeding en sensorische gevoeligheid. Wordt steeds vaker bij minderjarigen uitgevoerd; Olson-Kennedy 2018 werd hierom hard bekritiseerd.
Vaginoplastiek
Constructie van een neovagina bij mannen via penile inversion of darmsegment. Complicaties: stenose, fistels, prolaps, levenslang dilateren. Geen baarmoeder, geen menstruatie, geen reproductie.
Faloplastiek
Constructie van een neofallus uit huid van onderarm of dijbeen. Forse littekens op donorplek, hoge revisiekans, urinekanaal-complicaties. Erectie alleen via implantaat.
Hoe vaak komt spijt voor?
De meta-analyse van Bustos e.a. 2021 rapporteerde een regret-cijfer van ongeveer 1 procent. Dit cijfer wordt veel geciteerd in voorlichting, maar kent serieuze methodologische problemen: hoge uitval (vaak 20 tot 50 procent), korte follow-up, en regret werd vaak alleen gemeten als de patient terugkwam naar dezelfde kliniek.
Detransitioners verlaten doorgaans de oorspronkelijke kliniek. Wie spijt heeft, gaat zelden terug naar de chirurg om dat te melden. Hall e.a. 2021 (BJPsych Open) liet zien dat spijt en detransitie systematisch ondergerapporteerd zijn in klinische cohorten.
De Cass Review 2024 oordeelde dat de bewijsbasis voor chirurgische uitkomsten op lange termijn zwak is, en dat de regret-cijfers vermoedelijk een ondergrens zijn.
Onomkeerbaarheid is hierbij het kernpunt. Een borst kan niet teruggroeien. Een neovagina kan niet ongedaan gemaakt worden tot een functionele penis. Een verwijderde baarmoeder geeft geen kinderen meer.
Kernpunten voor wie overweegt
Mastectomie bij minderjarigen werd door Olson-Kennedy 2018 verdedigd op basis van zelfgerapporteerde tevredenheid bij 13- tot 24-jarigen. De studie volgde geen controlegroep en gebruikte geen langere termijn dan circa een jaar.
Gezichts- en stemchirurgie wordt aangeboden als esthetische ingreep, maar verandert blijvend de identiteit-presentatie en kan moeilijk worden teruggedraaid.
Bottom-surgery littekens zijn permanent en zichtbaar; donor-site morbiditeit bij faloplastiek wordt zelden in voorlichting genoemd.
Een spijtcijfer van 1 procent betekent, ook als het klopt, duizenden mensen in Nederland en Belgie bij brede toepassing.
Wie zorg vraagt, heeft recht op eerlijke cijfers, inclusief de onzekerheidsmarges.
Bronnen
Bustos V.P. e.a. 2021, Regret after Gender-Affirmation Surgery: systematic review en meta-analyse, Plast Reconstr Surg Glob Open (en methodologische kritiek).
Olson-Kennedy J. e.a. 2018, Chest Reconstruction in Adolescents, JAMA Pediatrics (en publieke kritiek).
Hall R. e.a. 2021, Access to Care and Frequency of Detransition, BJPsych Open.
Cass H. 2024, Independent Review of Gender Identity Services (NHS England).
Levine S.B. e.a. 2022, Reconsidering Informed Consent for Trans-Identified Youth, J Sex Marital Ther.