Home › Vragen › Gevangenis en trans
Wat is gevangenis en trans?
De plaatsing van trans-gedetineerden is in Nederland en in het Verenigd Koninkrijk onderwerp van discussie. Wat is vastgelegd in beleid, Kamerstukken en nieuwsberichten?
Wat speelt er
Is bekend dat iemand transgender is, dan past de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) maatwerk toe, waarbij volgens het ministerie de veiligheid van de gedetineerde, de medegedetineerden en het personeel voorop staat. Dat staat in een beslisnota van 19 maart 2026, geschreven na het commissiedebat Gevangeniswezen van 11 maart 2026 en een petitie van stichting Voorzij tegen de plaatsing van trans-vrouwen in vrouwengevangenissen (bron). Nederland kent sinds de Transgenderwet van 2014 een procedure voor wijziging van de geslachtsvermelding in de geboorteakte (bron). In antwoord op Kamervragen schreef het kabinet dat het geen verband zag tussen oneigenlijk gebruik van vrouwenvoorzieningen en het wijzigen van de geboorteakte, dat het voorstel niets veranderde aan plaatsing in detentie, opvang en sport, en dat de DJI, het COA en de vrouwenopvang geen gevallen van misbruik kenden (bron).
Op 16 januari 2023 blokkeerde de Britse regering de Gender Recognition Reform (Scotland) Bill met een order onder sectie 35 van de Scotland Act; daarna volgde de zaak-Isla Bryson, een verkrachter die na de aanklacht transgender werd en kort in een vrouwengevangenis werd geplaatst (bron). Het Schotse gevangeniswezen stopte tijdelijk alle overplaatsingen van transgender gedetineerden, en justitieminister Keith Brown bepaalde dat transgender gedetineerden met een geschiedenis van geweld tegen vrouwen niet in vrouwengevangenissen worden geplaatst (bron).
Wat onderzoek toont
Helen Joyce beschrijft in Trans (2021) zedendelinquenten die als transvrouw in vrouwengevangenissen terechtkwamen (bron).
Wat blijft betwist
Voorstanders stellen dat transvrouwen in mannengevangenissen risico lopen op geweld. Critici antwoorden dat dit niet de plaatsing in vrouwengevangenissen rechtvaardigt — kwetsbare gedetineerden horen apart geplaatst te worden in beschermde afdelingen voor risicogroepen, niet in vrouwengevangenissen waar vrouwelijke gedetineerden al kwetsbaar zijn.
Bronnen
- Ministerie van Justitie en Veiligheid (2026). Beslisnota van 19 maart 2026.
- Stb. 2014, 1 (Transgenderwet).
- Kamerstukken II, 35825, nr. 7.
- Wikipedia, Isla Bryson case; STV News, Trans prisoners with history of violence against women will not be held in Scots female jails.
- Joyce, H. (2021). Trans: When Ideology Meets Reality (recensie in de Evening Standard).