Finland en Zweden: terughoudendheid in jeugdgenderzorg
Volgens de Cass Review waren de Finse (COHERE, 2020) en de Zweedse (Socialstyrelsen, 2022) richtlijn de enige beoordeelde richtlijnen die boven 50 procent scoorden op zorgvuldigheid van ontwikkeling, en de enige die medische behandeling, bij gebrek aan bewijs, alleen binnen een onderzoekskader aanbevelen.
Finland 2020
Volgens de Cass Review noemt de Finse richtlijn psychosociale zorg de eerste behandeling en adviseert zij uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers onder de 18 jaar. In de samenvatting van COHERE staat dat puberteitsremming per geval kan worden overwogen als de genderdysforie al vóór de puberteit bestond en in de puberteit toenam, dat chirurgische behandelingen niet bij minderjarigen horen en dat hormoonbehandeling vóór 18 jaar alleen in aanmerking komt als vaststaat dat de identiteit blijvend is en ernstige dysforie veroorzaakt.
Zweden 2022
Socialstyrelsen oordeelde in december 2022 dat op groepsniveau de risico's van puberteitsremmers en genderbevestigende behandeling waarschijnlijk zwaarder wegen dan de verwachte voordelen, en gaf een zwakke negatieve aanbeveling: behandeling kan in uitzonderlijke gevallen en hoort in onderzoeksverband plaats te vinden (bron).
Noorwegen 2023
De Noorse commissie Ukom beval in maart 2023 aan deze behandelingen als "utprøvende behandling" (experimentele behandeling) te definiëren (bron).
Wat veranderde precies?
Volgens de Cass Review beschrijft de Finse richtlijn psychosociale zorg als eerste behandeling (bron). Het volledige COHERE-document was niet te openen; de gearchiveerde samenvatting noemt onder meer dat chirurgische behandelingen niet bij de behandeling van minderjarigen horen (samenvatting).
Socialstyrelsen noemde drie factoren die de balans tussen voordeel en risico negatief hebben verschoven: de onzekerheid over de oorzaken, doordat het aantal mensen met genderdysforie is blijven stijgen, vooral bij 13- tot 17-jarigen en vooral bij mensen die bij de geboorte als vrouw zijn geregistreerd; de gedocumenteerde prevalentie van medische detransitie bij jongvolwassenen; en het feit dat de ervaringskennis van deelnemende experts minder uniform is dan in 2015 (bron). De SBU concludeerde dat het bewijs onvoldoende is om de effecten van puberteitsremmers en hormonen te beoordelen (bron).
Socialstyrelsen beveelt voor de beslissing over puberteitsremming de criteria aan die binnen het Dutch Protocol zijn gedocumenteerd en gemonitord (bron). De Gezondheidsraad noemde in 2026 de bewijskracht van behandelingen laag tot zeer laag en schreef dat het aantal mensen met spijt niet goed is vast te stellen (bron).
Wat dit betekent voor Nederland
Ook de Gezondheidsraad schreef in 2026 dat de aanmeldingen sterk zijn gestegen, met meer geboren meisjes en een veranderde samenstelling van de groep.
De Gezondheidsraad schreef dat het aantal mensen met spijt niet goed is vast te stellen, door de vaak korte follow-up en de grote uitval in studies.
De minister schreef op 4 juni 2024 dat de conclusies van de Cass Review, waar relevant voor de Nederlandse context, worden meegenomen in de herziening van de kwaliteitsstandaard.
Bronnen
COHERE Finland (2020). Recommendation of the Council for Choices in Health Care: Medical treatment methods for dysphoria related to gender variance in minors. Palveluvalikoima.
Socialstyrelsen (2022). Care of children and adolescents with gender dysphoria: Summary of national guidelines. Stockholm.
Ukom (Norwegian Healthcare Investigation Board) (2023). Patient safety for children and young people with gender incongruence. Stavanger.
Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. NHS England.