Het affirmatieve model uitgelegd

Het affirmatieve model gaat ervan uit dat een persoon die zegt trans te zijn, dat ook is — en dat de taak van de zorg is om die identiteit te bevestigen, niet te onderzoeken. Bij minderjarigen vertaalt dat zich naar: gebruik van nieuwe naam en voornaamwoorden, sociale transitie, en bij aanhoudende dysforie puberteitsremmers, cross-sex hormonen en chirurgie. Exploratie van onderliggende factoren — autisme, trauma, eetstoornis, depressie, sociale invloed, internalized homofobie — wordt gezien als potentieel schadelijk omdat het de identiteit "in twijfel zou trekken".

De oorspronkelijke formulering staat in Hidalgo e.a. (2013) en werd uitgewerkt in de Australian Standards of Care (Telfer e.a. 2018) en WPATH SOC-8 (2022). Voorstanders zien het als bescherming tegen "conversietherapie" — een term die hier breed wordt opgerekt om elke exploratieve aanpak te dekken.

Critici wijzen op een aantal problemen. Cass (2024) stelt dat het model rust op zwak bewijs en geen ruimte laat voor het feit dat genderdysforie bij minderjarigen in een meerderheid van gevallen vanzelf afneemt zonder medische interventie (zoals geobserveerd in de oudere desistance-studies). Levine (2022) wijst erop dat affirmatie van een onomkeerbare keuze voorbijgaat aan de ontwikkelingsfase van adolescenten. Zucker en collega's hebben jarenlang gedocumenteerd dat een exploratieve aanpak even respectvol kan zijn en betere uitkomsten oplevert voor jongeren waarbij dysforie samenhangt met andere problematiek.

Het alternatief heet "watchful waiting" of exploratieve therapie. Daarbij wordt dysforie serieus genomen, sociale en medische stappen worden niet uitgesloten, maar er is eerst ruimte voor het onderzoeken van context, comorbiditeit en ontwikkelingsfase. Dit is de aanpak die COHERE Finland, Socialstyrelsen en de nieuwe NHS-diensten aanbevelen.